ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾക്ക് പുതിയൊരു രാഷ്ട്രീയമാനം കൈവന്നിരിക്കുകയാണ്. മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർക്കെതിരായ പ്രതിഷേധങ്ങളും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യതയെച്ചൊല്ലിയുള്ള ആരോപണങ്ങളും കേവലം ഭരണപക്ഷവും പ്രതിപക്ഷവും തമ്മിലുള്ള പതിവ് രാഷ്ട്രീയ ഏറ്റുമുട്ടലുകൾക്കപ്പുറം ഗൗരവമേറിയ ചില ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നു. രാജ്യത്ത് നടക്കുന്നത് ഒരു ഭരണമാറ്റത്തിനായുള്ള പോരാട്ടമാണോ, അതോ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന മൂല്യങ്ങളും ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വതന്ത്ര സ്വഭാവവും വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള ശ്രമമാണോ എന്നതാണ് അതിൽ പ്രധാനം.
മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർക്കെതിരായ ഇപ്പോഴത്തെ പ്രക്ഷോഭം 'ഭരണമാറ്റം' ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ളതാണെന്നും അതിൽ തെറ്റൊന്നുമില്ലെന്നും മുതിർന്ന അഭിഭാഷകനും സാമൂഹിക പ്രവർത്തകനുമായ പ്രശാന്ത് ഭൂഷൺ ഒരു പത്രസമ്മേളനത്തിൽ നടത്തിയ പ്രസ്താവനയാണ് പുതിയ വിവാദങ്ങൾക്ക് വഴിതെളിച്ചത്. ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ലോക്‌സഭാ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് രാഹുൽ ഗാന്ധിയുടെ വസതിയിൽ നടന്ന യോഗത്തിൽ ഭൂഷൺ പങ്കെടുത്തിരുന്നു എന്ന സാഹചര്യവും ഈ പ്രസ്താവനയ്ക്ക് രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യം വർധിപ്പിച്ചു.
ഭൂഷന്റെ വാക്കുകളെ കോൺഗ്രസിനെതിരായ രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാക്കാൻ ബിജെപി ശ്രമിച്ചു. രാജ്യത്ത് അരാജകത്വം സൃഷ്ടിച്ച് അധികാരം പിടിച്ചെടുക്കാനുള്ള കോൺഗ്രസിന്റെ നീക്കത്തിന്റെ തെളിവാണ് ഈ പ്രസ്താവനയെന്നായിരുന്നു ബിജെപിയുടെ വ്യാഖ്യാനം. പ്രതിരോധമന്ത്രി രാജ്‌നാഥ് സിംഗ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള നേതാക്കൾ ഈ ആരോപണം ഉന്നയിച്ചതോടെ വിവാദം കൂടുതൽ ശക്തമായി.
എന്നാൽ, ജനാധിപത്യത്തിൽ ഭരണകൂടത്തെ വിമർശിക്കുന്നതും അതിന്റെ വീഴ്ചകൾ തുറന്നുകാട്ടുന്നതും ജനവിധിയിലൂടെ അധികാരത്തിൽനിന്ന് പുറത്താക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതും പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശവും ഉത്തരവാദിത്വവുമാണെന്നാണ് കോൺഗ്രസിന്റെ നിലപാട്. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങൾ പരിശോധിച്ചാൽ ഈ വാദത്തെ പൂർണമായും തള്ളിക്കളയാനാവില്ല.
ഇവിടെ ഉയരുന്ന അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യം 'സർക്കാർ മാറ്റം' എന്നതും 'ഭരണവ്യവസ്ഥയിലെ മാറ്റം' എന്നതും ഒരേ അർത്ഥത്തിലാണോ എന്നതാണ്.
രാഷ്ട്രീയ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇവ രണ്ടും വ്യത്യസ്തമായ ആശയങ്ങളാണ്. സർക്കാർ എന്നത് ഒരു നിശ്ചിത കാലയളവിൽ അധികാരം വിനിയോഗിക്കുന്ന വ്യക്തികളുടെയും രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തിന്റെയും സംവിധാനമാണ്. എന്നാൽ ഭരണവ്യവസ്ഥ എന്നത് അധികാരം എങ്ങനെ നേടണം, എങ്ങനെ വിനിയോഗിക്കണം, അതിന് എന്തെല്ലാം നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കണം, ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കണം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ നിർണയിക്കുന്ന നിയമങ്ങളുടെയും സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും രാഷ്ട്രീയ കീഴ്‌വഴക്കങ്ങളുടെയും സമുച്ചയമാണ്. ഈ വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കുമ്പോഴാണ് ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ രാഷ്ട്രീയ സംഘർഷത്തിന്റെ ആഴം വ്യക്തമാകുന്നത്.
2014-ൽ നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ബിജെപി അധികാരത്തിലെത്തിയത് നിലവിലുള്ള ഭരണഘടനാ സംവിധാനത്തിന്റെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടിക്രമങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിലായിരുന്നു. എന്നാൽ, തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണരീതിയിലും രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തിലും ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനശൈലിയിലും ഗണ്യമായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ചുവെന്ന വിമർശനം ശക്തമായി ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്.
കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ അധികാര കേന്ദ്രീകരണം, ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വയംഭരണാധികാരം, അന്വേഷണ ഏജൻസികളുടെ പ്രവർത്തനം, പാർലമെന്ററി നടപടിക്രമങ്ങൾ, ഫെഡറൽ സംവിധാനത്തിലെ അധികാര ബന്ധങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയ വിയോജിപ്പുകളോടുള്ള സമീപനം എന്നിവയെല്ലാം ഈ വിമർശനങ്ങളുടെ പരിധിയിൽ വരുന്നു.
അതേസമയം, ഈ മാറ്റങ്ങളെ ഭരണപരമായ കാര്യക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുന്നതിനും തീരുമാനങ്ങൾ വേഗത്തിലാക്കുന്നതിനും ശക്തമായ ദേശീയ നേതൃത്വം ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുമുള്ള നടപടികളായാണ് ബിജെപിയും അതിന്റെ അനുകൂലികളും അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. അതിനാൽ തന്നെ, കഴിഞ്ഞ ഒരു പതിറ്റാണ്ടിനിടെ സംഭവിച്ച മാറ്റങ്ങളെ എങ്ങനെ വിലയിരുത്തണമെന്നത് രാജ്യത്തെ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ തർക്ക വിഷയങ്ങളിലൊന്നായി തുടരുകയാണ്. എന്നാൽ, ഈ സംവാദത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണായകമായ വിഷയം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യതയാണ്.
ജനാധിപത്യത്തിൽ അധികാരമാറ്റത്തിനുള്ള നിയമാനുസൃത മാർഗം സ്വതന്ത്രവും നീതിയുക്തവുമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പാണ്. ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തേണ്ട സ്ഥാപനത്തിന്റെ നിഷ്പക്ഷതയെക്കുറിച്ച് സംശയങ്ങൾ ഉയരുമ്പോൾ അത് ഏതെങ്കിലും ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയെ മാത്രം ബാധിക്കുന്ന വിഷയമായി ചുരുങ്ങുന്നില്ല. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വിശ്വാസ്യതയെ തന്നെ അത് ബാധിക്കുന്നു.
തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും തീരുമാനങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപക്ഷം ഉന്നയിക്കുന്ന ആരോപണങ്ങൾ ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്. ഭരണകക്ഷിക്ക് അനുകൂലമായ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം പങ്കുവഹിക്കുന്നുണ്ടെന്ന സംശയമാണ് പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് അടിത്തറയാകുന്നത്. എന്നാൽ ഇത്തരം ആരോപണങ്ങൾ വസ്തുതകളുടെയും തെളിവുകളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരിശോധിക്കപ്പെടേണ്ടതും അത്രതന്നെ പ്രധാനമാണ്. ആരോപണം ഉന്നയിക്കപ്പെടുന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം അത് തെളിയിക്കപ്പെട്ട വസ്തുതയായി മാറുന്നില്ല.
അതേസമയം, ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഉയരുന്ന ന്യായമായ ചോദ്യങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയ ഗൂഢാലോചനയെന്നോ അരാജകത്വത്തിനുള്ള ശ്രമമെന്നോ മുദ്രകുത്തി അവഗണിക്കുന്നതും ജനാധിപത്യത്തിന് ഗുണകരമല്ല. ഇവിടെയാണ് പ്രശാന്ത് ഭൂഷന്റെ പ്രസ്താവനയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള രാഷ്ട്രീയ വിവാദത്തിനപ്പുറം കൂടുതൽ പ്രസക്തമായ മറ്റൊരു ചോദ്യം ഉയരുന്നത്.
പ്രതിപക്ഷം ആവശ്യപ്പെടുന്നത് നിലവിലുള്ള ഭരണസംവിധാനത്തെ മാറ്റിമറിച്ച് പുതിയൊരു രാഷ്ട്രീയ ക്രമം സ്ഥാപിക്കണമെന്നാണോ? അതോ ഭരണഘടന വിഭാവനം ചെയ്ത സ്ഥാപനപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യവും ജനാധിപത്യ കീഴ്‌വഴക്കങ്ങളും പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെന്നാണോ? ഈ രണ്ടു ലക്ഷ്യങ്ങളും തമ്മിൽ അടിസ്ഥാനപരമായ വ്യത്യാസമുണ്ട്.
ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനം നിലവിലുള്ള ഭരണഘടനാ ക്രമത്തെ നിരാകരിച്ച് അതിന് പകരം മറ്റൊരു സംവിധാനം സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അതിനെ വ്യവസ്ഥാപരമായ മാറ്റത്തിനായുള്ള നീക്കമായി വിശേഷിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ ഭരണഘടനയുടെ അടിസ്ഥാന തത്ത്വങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാനും ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം ഉറപ്പാക്കാനും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയയുടെ വിശ്വാസ്യത വീണ്ടെടുക്കാനും ലക്ഷ്യമിടുന്ന പ്രസ്ഥാനത്തെ അതേ അർത്ഥത്തിൽ വിലയിരുത്താനാവില്ല. അത്തരമൊരു പ്രസ്ഥാനം അടിസ്ഥാനപരമായി ഒരു പുനഃസ്ഥാപന ശ്രമമാണ്.
ഇന്ത്യൻ പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ ഈ വ്യത്യാസത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഭരണഘടനയെ സംരക്ഷിക്കുക, ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം ഉറപ്പാക്കുക, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടിക്രമങ്ങളിൽ സുതാര്യത വർധിപ്പിക്കുക, ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാരവിനിയോഗത്തിന് ഫലപ്രദമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തുക തുടങ്ങിയ ആവശ്യങ്ങളാണ് പ്രതിപക്ഷം പ്രധാനമായും മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്.
ഈ ആവശ്യങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ നടപ്പാക്കാനുള്ള പ്രതിബദ്ധത പ്രതിപക്ഷത്തിനുണ്ടോ എന്നത് തീർച്ചയായും പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കേണ്ട വിഷയമാണ്. കാരണം ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അവകാശവാദങ്ങൾ മാത്രം മതിയാകില്ല; അധികാരത്തിലിരിക്കുമ്പോഴും പ്രതിപക്ഷത്തിരിക്കുമ്പോഴും ഒരേ തത്വങ്ങൾ പാലിക്കാൻ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ തയ്യാറാകണം.
ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രീയചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചും അധികാര ദുർവിനിയോഗത്തെക്കുറിച്ചും ഉയരുന്ന വിമർശനങ്ങളിൽനിന്ന് ഒരു പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിക്കും പൂർണമായി ഒഴിഞ്ഞു നിൽക്കാനാവില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പുനഃസ്ഥാപനം എന്ന ആവശ്യം ഏതെങ്കിലും ഒരു പാർട്ടിയുടെ അധികാരലാഭത്തിനുള്ള മുദ്രാവാക്യമായി ചുരുങ്ങരുത്. അത് ഭരണപക്ഷത്തിനും പ്രതിപക്ഷത്തിനും ഒരുപോലെ ബാധകമായ ജനാധിപത്യ മാനദണ്ഡങ്ങളുടെ പുനരുജ്ജീവനമായിരിക്കണം.
ജനാധിപത്യത്തിൽ സർക്കാർ മാറുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. എന്നാൽ, സർക്കാർ മാറിയാലും ഭരണഘടനയുടെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളും സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യവും നിയമവാഴ്ചയും നിലനിൽക്കണം. ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെ വിജയം ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മേലുള്ള അനിയന്ത്രിതമായ അധികാരമായി മാറരുത്. അതുപോലെ, ഭരണകക്ഷിയെ എതിർക്കാനുള്ള അവകാശം ഭരണഘടനാ ക്രമത്തെ അട്ടിമറിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യമായും വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടരുത്.
ഭരണഘടനാപരമായ മാർഗങ്ങളിലൂടെ അധികാരമാറ്റം ആവശ്യപ്പെടുന്നത് അരാജകത്വമല്ല. മറിച്ച് അധികാരമാറ്റത്തിനുള്ള ജനാധിപത്യ സാധ്യതകൾ തുറന്നു വെക്കുന്നതാണ് ഒരു ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥയുടെ ആരോഗ്യത്തിന്റെ പ്രധാന അടയാളങ്ങളിലൊന്ന്. അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോഴത്തെ രാഷ്ട്രീയ പ്രക്ഷോഭത്തെ 'ഭരണമാറ്റത്തിനായുള്ള ഗൂഢാലോചന' എന്ന ഒറ്റ വിശേഷണത്തിലേക്ക് ചുരുക്കുന്നത് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയവും ഭരണഘടനാപരവുമായ മാനങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്ന സമീപനമായിരിക്കും.
ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന് ഇന്ന് ആവശ്യമുള്ളത് ആരാണ് അധികാരത്തിലെത്തേണ്ടത് എന്ന ചർച്ച മാത്രമല്ല. അധികാരത്തിലെത്തുന്നവർ ഏതെല്ലാം നിയമങ്ങളും ജനാധിപത്യ മര്യാദകളും പാലിക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുസമ്മതം കൂടിയാണ്.
തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദങ്ങൾക്കതീതമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്ന് ജനങ്ങൾക്ക് ബോധ്യപ്പെടണം. ഭരണപക്ഷത്തിനും പ്രതിപക്ഷത്തിനും ഒരേ നിയമങ്ങൾ ബാധകമാണെന്ന് ഉറപ്പുവരണം. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളെപ്പോലെ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയയിലും ജനങ്ങൾക്ക് വിശ്വാസമുണ്ടാകണം.
അവസാനമായി, ഇന്ത്യ നേരിടുന്ന നിർണായക ചോദ്യം മോദി സർക്കാർ തുടരണോ മാറണോ എന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ഏതു സർക്കാർ അധികാരത്തിലിരുന്നാലും ഭരണഘടനയുടെ അടിസ്ഥാന മൂല്യങ്ങൾക്കും ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും നിയമവാഴ്ചയ്ക്കും പരമപ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയക്രമം നിലനിൽക്കുമോ എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ചോദ്യം.
ആ ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള സമാധാനപരവും ഭരണഘടനാനുസൃതവുമായ ശ്രമത്തെ അരാജകത്വമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നതിനു പകരം അതുയർത്തുന്ന ആശങ്കകൾ ഗൗരവത്തോടെ പരിശോധിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.
കാരണം, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ശക്തി അധികാരത്തിലിരിക്കുന്നവരുടെ സ്ഥിരതയിലല്ല; അവരെ ജനാധിപത്യപരമായി മാറ്റാനുള്ള ജനങ്ങളുടെ അവകാശത്തിലും അധികാരം മാറുമ്പോഴും ഭരണഘടനാ മൂല്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമെന്ന ഉറപ്പിലുമാണ്.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഇന്നത്തെ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രസക്തമായ രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യം കേവലം 'ഭരണമാറ്റമോ?' എന്നതല്ല; 'ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പുനഃസ്ഥാപനമോ?' എന്നതുകൂടിയാണ്.
അഭിപ്രായങ്ങളൊന്നുമില്ല:
ഒരു അഭിപ്രായം പോസ്റ്റ് ചെയ്യൂ