ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഉയർന്നുവരുന്ന യുവജന പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ പുതിയൊരു സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്. ഭരണകൂടങ്ങളുടെ നയങ്ങളോടും സാമ്പത്തിക അസമത്വങ്ങളോടും സാമൂഹിക അനീതികളോടുമുള്ള പ്രതിഷേധം ഇന്ന് രാജ്യാതിർത്തികൾ കടന്ന് ശക്തിപ്പെടുകയാണ്. ഇന്തോനേഷ്യയിൽ അടുത്തിടെ പ്രകടമായ ജനരോഷം ഇതിന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ ഉദാഹരണങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഫ്രാൻസ് മുതൽ അർജന്റീന വരെയും ഇറ്റലി മുതൽ ടുണീഷ്യ വരെയും വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽ വിദ്യാർഥികളും യുവജനങ്ങളും തെരുവിലിറങ്ങുന്നത് കേവലം പ്രാദേശിക പ്രശ്നങ്ങളുടെ പേരിലല്ല. മറിച്ച്, നിലവിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ, സാമ്പത്തിക, സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥകളോടുള്ള ആഴത്തിലുള്ള അതൃപ്തിയുടെ പ്രതിഫലനമായാണ് ഈ പ്രക്ഷോഭങ്ങളെ വിലയിരുത്തേണ്ടത്.
സാമ്പത്തികമായി മുന്നേറിയ യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽപ്പോലും യുവതലമുറയുടെ ഭാവി അനിശ്ചിതത്വത്തിലാകുന്നു എന്നതാണ് ആശങ്കാജനകമായ വസ്തുത. രൂക്ഷമാകുന്ന ജീവിതച്ചെലവ്, വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ പ്രതിസന്ധികൾ, തൊഴിലവസരങ്ങളുടെ കുറവ്, പാർപ്പിട സൗകര്യങ്ങളുടെ അപ്രാപ്യത എന്നിവ യുവാക്കളെ കടുത്ത നിരാശയിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. മെച്ചപ്പെട്ട വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിലും സുരക്ഷിതമായ ജീവിതവും ഉറപ്പു നൽകേണ്ട ഭരണസംവിധാനങ്ങൾ അതിൽ പരാജയപ്പെടുമ്പോൾ പ്രതിഷേധം സ്വാഭാവികമായും തെരുവുകളിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. നീതിയും സുതാര്യതയും അവസരസമത്വവും അന്തസ്സുള്ള ജീവിതവും ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഒരു തലമുറയുടെ ശബ്ദമാണ് ഇന്ന് ലോകത്തിന്റെ പല തെരുവുകളിലും മുഴങ്ങുന്നത്.
ഫ്രാൻസിൽ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശോച്യാവസ്ഥയ്ക്കെതിരെയും ബെൽജിയം, ഗ്രീസ്, അർജന്റീന തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുള്ള സർക്കാർ വിഹിതം വെട്ടിക്കുറയ്ക്കുന്നതിനെതിരെയും ഉയരുന്ന പ്രതിഷേധങ്ങൾ ഈ അസംതൃപ്തിയുടെ വ്യത്യസ്ത മുഖങ്ങളാണ്. സ്പെയിനിലും പോർച്ചുഗലിലും നിയന്ത്രണാതീതമായി ഉയരുന്ന വീടുവാടക യുവജനങ്ങളുടെ ജീവിത സ്വപ്നങ്ങൾക്ക് വലിയ വെല്ലുവിളിയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അൽബേനിയയിൽ അഴിമതിക്കെതിരെയും വിദ്യാഭ്യാസ പരിഷ്കാരങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ടും വിദ്യാർഥികൾ രംഗത്തിറങ്ങുമ്പോൾ, ടുണീഷ്യയിൽ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിക്കൊപ്പം ജനാധിപത്യാവകാശങ്ങളും പൗരസ്വാതന്ത്ര്യങ്ങളും ചുരുങ്ങുന്നതിനെതിരെയും പ്രതിഷേധം ശക്തമാണ്. ഇന്തോനേഷ്യയിലാകട്ടെ, ജീവിതച്ചെലവിലെ വർധനയും സാമ്പത്തിക അസമത്വങ്ങളും ഭരണകൂട നയങ്ങളോടുള്ള അമർഷവും ജനകീയ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് ആക്കം കൂട്ടിയിട്ടുണ്ട്.
ഈ പ്രക്ഷോഭങ്ങളെല്ലാം ഒരേ സാഹചര്യത്തിൽ രൂപപ്പെട്ടവയല്ലെങ്കിലും അവയ്ക്കിടയിൽ പൊതുവായ ചില ഘടകങ്ങളുണ്ട്. ഭരണ സംവിധാനങ്ങളിലുള്ള വിശ്വാസത്തകർച്ചയും ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കയും അതിൽ പ്രധാനമാണ്. കഠിനാധ്വാനത്തിലൂടെയും വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെയും മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതം കൈവരിക്കാമെന്ന വിശ്വാസം പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ നേട്ടങ്ങൾ സമൂഹത്തിലെ ചെറിയൊരു വിഭാഗത്തിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതഭാരം വർധിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അസമത്വത്തിനെതിരായ രോഷം ശക്തമാകുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്.
നവലിബറൽ സാമ്പത്തിക നയങ്ങളുടെ വ്യാപനത്തോടെ വിദ്യാഭ്യാസവും ആരോഗ്യവും പാർപ്പിടവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ പോലും വാണിജ്യവൽക്കരണത്തിന്റെ പിടിയിലായിരിക്കുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസം അവകാശമെന്നതിലുപരി വിലകൊടുത്തു വാങ്ങേണ്ട സേവനമായി മാറുമ്പോൾ സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്നവർക്ക് അവസരങ്ങൾ പരിമിതപ്പെടുന്നു. ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയിട്ടും അനുയോജ്യമായ തൊഴിൽ കണ്ടെത്താനാകാത്ത അവസ്ഥ യുവജനങ്ങളുടെ ആത്മവിശ്വാസത്തെ തകർക്കുന്നു. തൊഴിൽ ലഭിച്ചാലും വരുമാനത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം വീടുവാടകയ്ക്കും മറ്റ് അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾക്കുമായി ചെലവഴിക്കേണ്ടിവരുന്നത് സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യമെന്ന സ്വപ്നത്തെ കൂടുതൽ അകറ്റുന്നു.
ഇതിനൊപ്പം രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനങ്ങളുടെ വിശ്വാസ്യതയും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുകയാണ്. ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അടിസ്ഥാന പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം കണ്ടെത്തുന്നതിനു പകരം അധികാര സംരക്ഷണത്തിനും രാഷ്ട്രീയ നേട്ടങ്ങൾക്കും മുൻഗണന നൽകുന്ന പ്രവണത പല രാജ്യങ്ങളിലും പ്രകടമാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലൂടെ അധികാരത്തിലെത്തുന്ന സർക്കാരുകൾ ജനങ്ങളുടെ പ്രതീക്ഷകൾ നിറവേറ്റുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുമ്പോൾ ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളിലുള്ള വിശ്വാസം ദുർബലമാകുന്നു. തങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ കേൾക്കാനും പരിഹരിക്കാനും ഭരണകൂടങ്ങൾ തയ്യാറാകുന്നില്ലെന്ന ബോധ്യം ശക്തമാകുമ്പോഴാണ് യുവജനങ്ങൾ തെരുവുകളെ പ്രതിഷേധവേദികളാക്കി മാറ്റുന്നത്.
ഇവിടെ ഭരണകൂടങ്ങൾ തിരിച്ചറിയേണ്ട സുപ്രധാനമായൊരു യാഥാർഥ്യമുണ്ട്. പ്രതിഷേധങ്ങളെ കേവലം ക്രമസമാധാന പ്രശ്നമായി കാണുന്നത് ഗുരുതരമായ രാഷ്ട്രീയ പിഴവായിരിക്കും. കണ്ണീർവാതകവും ജലപീരങ്കിയും അറസ്റ്റും ഉൾപ്പെടെയുള്ള അടിച്ചമർത്തൽ നടപടികളിലൂടെ ജനരോഷത്തെ താൽക്കാലികമായി നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കാം. എന്നാൽ, പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്ന സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കപ്പെടാതെ തുടരുന്നിടത്തോളം അസംതൃപ്തി വീണ്ടും ശക്തിപ്പെടുകതന്നെ ചെയ്യും. ജനാധിപത്യത്തിൽ പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള അവകാശം ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഔദാര്യമല്ല; പൗരന്മാരുടെ അടിസ്ഥാന അവകാശമാണ്. സമാധാനപരമായ പ്രതിഷേധങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിനു പകരം അവ ഉയർത്തുന്ന ആവശ്യങ്ങൾ ഗൗരവത്തോടെ പരിഗണിക്കുകയാണ് ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ഭരണകൂടങ്ങൾ ചെയ്യേണ്ടത്.
പുതുതലമുറയുടെ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത കൂടിയുണ്ട്. പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകളുടെ അതിരുകൾക്കപ്പുറം സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങളിലൂടെയും സ്വതന്ത്ര കൂട്ടായ്മകളിലൂടെയും യുവാക്കൾ അതിവേഗം സംഘടിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു രാജ്യത്ത് ഉയരുന്ന പ്രതിഷേധത്തിന്റെ സന്ദേശം നിമിഷങ്ങൾക്കകം മറ്റൊരു രാജ്യത്തെ യുവജനങ്ങളിലേക്കെത്തുന്നു. ആശയങ്ങളും അനുഭവങ്ങളും പങ്കുവയ്ക്കപ്പെടുന്നതോടെ നീതിക്കും അവകാശങ്ങൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടങ്ങൾക്ക് പുതിയൊരു ആഗോള സ്വഭാവം കൈവരുന്നു. അതേസമയം, ഇത്തരം പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ സമാധാനപരവും ജനാധിപത്യപരവുമായ വഴികളിൽ മുന്നോട്ടുപോകേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യവും വിസ്മരിക്കാനാവില്ല.
തെരുവിലിറങ്ങുന്ന യുവജനങ്ങളെ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ശത്രുക്കളായി ചിത്രീകരിക്കുന്നതിനു പകരം സമൂഹത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കപ്പെടുന്ന പൗരന്മാരായി കാണാനുള്ള രാഷ്ട്രീയ പക്വതയാണ് ഇന്നാവശ്യം. അവരുടെ ആവശ്യങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്നത് പ്രശ്നങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുകയല്ല, കൂടുതൽ സങ്കീർണമാക്കുകയാണ് ചെയ്യുക. വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, പാർപ്പിടം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, ഭരണസുതാര്യത എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുന്ന നയപരമായ മാറ്റങ്ങളാണ് ഈ പ്രതിസന്ധിക്ക് ശാശ്വത പരിഹാരം.
ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ യഥാർഥ പുരോഗതി സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ കണക്കുകളിൽ മാത്രമല്ല, അവിടത്തെ യുവതലമുറയ്ക്ക് ഭാവിയെക്കുറിച്ച് എത്രമാത്രം പ്രതീക്ഷയും ആത്മവിശ്വാസവുമുണ്ടെന്നതിലാണ് പ്രതിഫലിക്കുന്നത്. ആ പ്രതീക്ഷ നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ തെരുവുകൾ പ്രതിഷേധത്തിന്റെ വേദികളാകുന്നത് ചരിത്രം പലവട്ടം തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഉയർന്നുവരുന്ന യുവജന പ്രക്ഷോഭങ്ങളുടെ പ്രതിഫലനം ഇന്ത്യയിലും പ്രകടമാണ്. തൊഴിലില്ലായ്മ, വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെ പ്രതിസന്ധികൾ, മത്സരപരീക്ഷകളിലെ ക്രമക്കേടുകൾ, വർധിച്ചുവരുന്ന ജീവിതച്ചെലവ്, സാമൂഹിക അസമത്വം, ഭരണസംവിധാനങ്ങളോടുള്ള വിശ്വാസക്കുറവ് തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളാണ് യുവാക്കളുടെ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് പ്രധാനമായും വഴിയൊരുക്കുന്നത്. രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ ഡൽഹി ഇത്തരം അസംതൃപ്തികൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
ഈ പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധേയമായ സവിശേഷത, പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ നേതൃത്വത്തിന് പുറത്തുനിന്നും യുവാക്കൾ സംഘടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു എന്നതാണ്. സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിലൂടെയും വിദ്യാർഥി കൂട്ടായ്മകളിലൂടെയും സ്വതന്ത്ര സംഘടനകളിലൂടെയും രൂപപ്പെടുന്ന പ്രതിഷേധങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തിന്റെ അംഗീകാരത്തിനായി കാത്തുനിൽക്കുന്നില്ല. തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെ നേരിട്ടു ബാധിക്കുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം കാണണമെന്ന ആവശ്യമാണ് യുവാക്കളെ തെരുവിലിറക്കുന്നത്.
അതേസമയം, യുവജനങ്ങളുടെ അസംതൃപ്തിയെ രാഷ്ട്രീയമായി ഉപയോഗപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങളും ശക്തമാണ്. ഭരണപക്ഷത്തെയും പ്രതിപക്ഷത്തെയും രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ യുവജനങ്ങളുടെ പിന്തുണ ഉറപ്പാക്കാൻ വിവിധ മാർഗങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നുണ്ട്. പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ സജീവമായ യുവജന നേതാക്കളെ പാർട്ടികളിലേക്ക് ആകർഷിക്കാനും അവരുടെ ജനപിന്തുണയെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നേട്ടങ്ങളാക്കി മാറ്റാനും രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വങ്ങൾ ശ്രമിക്കുന്നതായി കാണാം. എന്നാൽ സ്വതന്ത്രമായ പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന യുവാക്കൾ പരമ്പരാഗത പാർട്ടി രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഭാഗമാകാൻ എത്രത്തോളം തയ്യാറാകുമെന്നത് പ്രധാന ചോദ്യമാണ്.
ഇവിടെ ഉയരുന്ന അടിസ്ഥാന പ്രശ്നം യുവാക്കളുടെ പ്രതിഷേധം ഏതെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിക്ക് അനുകൂലമാണോ പ്രതികൂലമാണോ എന്നതല്ല. മറിച്ച്, നിലവിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനങ്ങൾക്ക് യുവതലമുറയുടെ പ്രതീക്ഷകളും ആവശ്യങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ്. തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനും വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം ഉയർത്താനും അഴിമതി തടയാനും സുതാര്യമായ ഭരണസംവിധാനം ഉറപ്പാക്കാനും കഴിയാത്തപക്ഷം യുവജനങ്ങളുടെ അസംതൃപ്തി കൂടുതൽ വ്യാപിക്കാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്.
ഡൽഹിയിലെ സമീപകാല പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്ന പ്രധാന കൂട്ടായ്മകളിലൊന്നാണ് 'കോക്ക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി' (CJP) എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന യുവജന പ്രസ്ഥാനം. പേരിൽ പാർട്ടി എന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇത് പരമ്പരാഗത തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയല്ല. മത്സരപരീക്ഷകളിലെ ക്രമക്കേടുകൾക്കും വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ പ്രശ്നങ്ങൾക്കുമെതിരെ ആരംഭിച്ച പ്രതിഷേധം പിന്നീട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനത്തിന്റെ സുതാര്യതയും ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങളും സംബന്ധിച്ച ആവശ്യങ്ങളിലേക്കു വ്യാപിച്ചു.
ഒക്ടോബർ 10-ന് ഡൽഹിയിൽ നടന്ന പ്രതിഷേധത്തിന് ഈ യുവജന കൂട്ടായ്മയ്ക്കൊപ്പം ഇടതുപക്ഷ വിദ്യാർഥി സംഘടനകളും മറ്റ് യുവജന സംഘടനകളും പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. ആം ആദ്മി പാർട്ടി നേതാവ് സഞ്ജയ് സിംഗ് പ്രതിഷേധം സംഘടിപ്പിക്കുന്നത് തങ്ങളുടെ പാർട്ടിയല്ലെന്നും യുവജന കൂട്ടായ്മയാണെന്നും വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. അതേസമയം, കോൺഗ്രസും മറ്റ് പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളും സ്വന്തം നിലയിൽ പ്രതിഷേധ പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ ഡൽഹിയിലെ എല്ലാ പ്രതിഷേധങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളിൽനിന്ന് പൂർണമായി സ്വതന്ത്രമാണെന്ന വിലയിരുത്തൽ ശരിയാകണമെന്നില്ല.
പ്രക്ഷോഭങ്ങളെ നേരിടുന്നതിൽ ഭരണകൂടം സ്വീകരിക്കുന്ന സമീപനവും വലിയ ചർച്ചയായിരിക്കുകയാണ്. സമാധാനപരമായ യുവജന പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കെതിരായ പൊലീസ് നടപടികളിലും പ്രതിഷേധക്കാരുടെ അവകാശലംഘന ആരോപണങ്ങളിലും ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ മനുഷ്യാവകാശ വിദഗ്ധർ ആശങ്ക രേഖപ്പെടുത്തി.
ഇന്ത്യയിലെ യുവജന പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്കു മുന്നിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി അവയുടെ സ്വതന്ത്ര സ്വഭാവം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് വ്യക്തമായ ലക്ഷ്യങ്ങളിലേക്കു മുന്നേറുക എന്നതാണ്. രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ പിന്തുണ സ്വീകരിക്കുന്നതും അവയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാകുന്നതും രണ്ടാണ്. ഈ വ്യത്യാസം നിലനിർത്താൻ കഴിയുമോ എന്നതായിരിക്കും പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഭാവി നിർണയിക്കുന്ന പ്രധാന ഘടകം.
യുവജനങ്ങളുടെ പ്രതിഷേധത്തെ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾക്ക് താൽക്കാലികമായി തങ്ങളുടെ നേട്ടത്തിനായി ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ കഴിഞ്ഞേക്കാം. എന്നാൽ യുവതലമുറയുടെ വിശ്വാസം സ്ഥിരമായി നേടിയെടുക്കാൻ അതുമാത്രം മതിയാകില്ല. അവരുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് വിശ്വസനീയമായ പരിഹാരം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കേണ്ടിവരും. അല്ലാത്തപക്ഷം, ഇന്നത്തെ പ്രതിഷേധങ്ങൾ നാളത്തെ കൂടുതൽ വിപുലമായ ജനാധിപത്യ മുന്നേറ്റങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കിയേക്കാം.
ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഒരു പുതിയ തലമുറ സ്വന്തം ശബ്ദവും ഇടവും കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നുവെന്നതാണ് ഈ സംഭവവികാസങ്ങൾ നൽകുന്ന പ്രധാന സൂചന. യുവജനങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയത്തിൽനിന്ന് അകന്നുപോകുകയല്ല; നിലവിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനരീതികളോട് വിയോജിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ പങ്കാളിത്ത മാർഗങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുകയാണ്. ആ മാറ്റത്തെ തിരിച്ചറിയാനും അതിനനുസരിച്ച് പ്രതികരിക്കാനും കഴിയുന്ന രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തിനായിരിക്കും ഭാവിയിൽ കൂടുതൽ പ്രസക്തിയുണ്ടാകുക.
ഇന്ത്യൻ ഭരണകൂടം മാത്രമല്ല, ചില മാധ്യമങ്ങളും യുവജന മുന്നേറ്റങ്ങളെ തീവ്രവാദവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി ചിത്രീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് അങ്ങേയറ്റം നിർഭാഗ്യകരവും ആശങ്കാജനകവുമാണ്. ഭീകരവാദത്തിന്റെയും തീവ്രവാദത്തിന്റെയും പേരിൽ ഭീതി സൃഷ്ടിച്ച് രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളെയും ജനാധിപത്യപരമായി പ്രതിഷേധിക്കുന്നവരെയും അടിച്ചമർത്താനുള്ള പ്രവണത ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രകടമാണ്. ഭരണകൂടത്തിന്റെ നയങ്ങളെയും നടപടികളെയും ചോദ്യം ചെയ്യുന്നവരെ രാജ്യവിരുദ്ധരായി മുദ്രകുത്തുകയും അവരുടെ പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ വിശ്വാസ്യത തകർക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങൾക്ക് നേരെയുള്ള വെല്ലുവിളിയാണ്. ഇത്തരം രാഷ്ട്രീയ നീക്കങ്ങളെ വിമർശനാത്മകമായി വിലയിരുത്തേണ്ട മാധ്യമങ്ങളിൽ ചിലത് അവയ്ക്ക് ഒത്താശ ചെയ്യുകയും ഭരണകൂടത്തിന്റെ പ്രചാരണങ്ങൾക്ക് വേദിയൊരുക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ പ്രശ്നങ്ങൾ കൂടുതൽ സങ്കീർണമാകുന്നു. ജനങ്ങളുടെ ആശങ്കകളും യുവതലമുറയുടെ അസംതൃപ്തിയും അധികാരികളുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുത്തേണ്ട മാധ്യമങ്ങൾ തന്നെ പ്രതിഷേധങ്ങളെ അപകീർത്തിപ്പെടുത്താനുള്ള ഉപകരണങ്ങളായി മാറുന്നത് സ്വതന്ത്ര മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ അന്തസ്സിനും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനും ഒരുപോലെ ഭീഷണിയാണ്.
